Spectaculaire eieren!

Het is weer bijna Pasen! Het feest van het nieuwe begin vieren we op veel verschillende manieren in verschillende culturen. Het meest herkenbaar is toch het paasei. Een ei is een symbool voor een nieuw begin, zoals de lente. Om de vogels niet te veel te storen, zoeken we geen echte eieren, maar paaseieren die we zelf verstopt hebben. Het is heel leuk om de eieren zelf te versieren met mooie kleurtjes en strikjes en het kan zelfs met wetenschap!

Dit heb je nodig:

• eieren
• kristallen (aluin, suiker, zout)
• prikker: naald, satéprikker (optie)
• kleurstof (optie)
• beker
• pan
• vuur
• volwassen assistent

Dit moet je doen:

Stap 1a: Laat je assistent water aan de kook brengen en los daarin zoveel mogelijk van je gekozen kristallen op. Suiker en zout geven kubusvormige kristallen, aluin (verkrijgbaar bij drogist en apotheek) geeft zeshoekige kristallen. Je oplossing is verzadigd als de kristallen niet meer oplossen. Je kunt er nu ook kleurstof doorheen roeren.

Stap 1b: Ondertussen kun je de eieren uitblazen, zodat ze langer houdbaar zijn. Daarvoor moet je met de prikker gaatjes maken: één aan de bovenkant en één aan de onderkant van het ei. Steek de prikker in het ei en roer een beetje rond zodat de dooier kapot is. Als je dan op het bovenste gaatje blaast, komt alles eruit aan de onderkant.

Stap 2: Giet de verzadigde oplossing in de beker en dompel je ei helemaal onder. De kristallen zullen zich vormen op de buitenkant van het ei, maar ook aan de binnenkant als je het hebt uitgeblazen. Op die manier kun je je eigen geode maken! Wil je sneller resultaat, dan kun je eerst zaadkristallen aanbrengen. Daarvoor smeer je lijm op je ei en daarop doe je alvast wat kristalletjes.

Extra optie!

In plaats van kleurstof kun je ook rode koolsap gebruiken. De kleur van je ei kun je variëren door het na het kleuren even te 'beschilderen' of door onder te dompelen in azijn. Je kunt de azijn verdunnen om verschillende tinten roze/rood te maken. Een oplossing van zuiveringszout maakt je ei blauwer.

Sneeuwlolly's maken!

Het sneeuwt deze week weer! Misschien vind je sneeuw helemaal niet leuk, omdat je iedere dag op de fiets naar school gaat. Je vindt het vast leuker als je weet hoe sneeuw ontstaat en wat je kunt met die kennis.

Sneeuw ontstaat doordat het water in wolken supergekoeld wordt. Het is dan zó koud, dat het eigenlijk bevroren zou moeten zijn. Het heeft alleen nog geen prikkel gehad om te bevriezen. Middenin een sneeuwkristal zit meestal een stofje of een bacterie. Daar omheen is het kristal gegroeid.

Je kunt je eigen kristallen lolly maken!

Dit heb je nodig:

• water
• suiker
• pannetje
• lang glas of potje
• stokje (satéprikker, breinaald, etc.)
• knijper
• volwassene

Dit moet je doen:

Stap 1: Vul het glas met water. Vraag aan een volwassene of deze het water in een pannetje wil verwarmen.

Stap 2: Terwijl het water verwarmd wordt, kun je alvast de knijper op het stokje vastzetten. Met de knijper erop kun je je stokje in het glas hangen, zodat het de randen of de bodem niet raakt. Als je die goed hebt afgesteld, leg je het even opzij.

Stap 3: Als het water kookt, doe je een paar eetlepels suiker in de pan. Je moet goed roeren tot alle suiker is opgelost. Herhaal deze stap tot de suiker niet meer oplost. Op dit punt kun je ook kleurstof toevoegen als je wilt.

Stap 4: Laat je suikeroplossing minstens 20 minuten afkoelen.

(TIP: je kunt je stokje alvast één keer in de oplossing dippen en door suiker rollen. Zorg wel dat alle suikerkorreltjes goed vastplakken)

Stap 5: Laat je volwassen assistent de oplossing voorzichtig gieten in het schone glas.

Stap 6: Hang je stokje met de knijper in de oplossing en laat dit rustig staan. Het kan een paar dagen duren voordat je lolly is gegroeid!

Zo werkt het:

Je hebt het warme water verzadigd met suiker. Als het afkoelt, heb je een superverzadigde oplossing: In warm water kun je meer suiker oplossen dan in koud water, dus als het afkoelt gaan de suikermoleculen weer kristallen vormen. Net als sneeuw lukt dat het beste rondom een 'zaadje'. Je stokje is het zaadje voor de kristallen. Vaak werkt een kristal of een vuiltje heel goed als zaadje. Daarom moet je glas schoon zijn en mogen er geen suikerkorreltjes van je stokje vallen. Als je een gekleurde lolly wil maken, kun je er voedselkleurstof aan toevoegen. Je kunt het ook met andere (niet eetbare) kristallen proberen, zoals aluin.

Actie, Auw, Actie!

Het is hartstikke lekker weer voor de tijd van het jaar, dus kun je extra veel buitenspelen! Als je veel rent, springt of andere actieve dingen doet, wordt je lichaam er moe van. Dat komt omdat je in je hersenen stofjes maakt die ervoor zorgen dat je je fijn voelt, maar je kunt er ook moe van worden.
Dat stofje heet serotonine en dat maken je hersenen als je je spieren flink gebruikt. Het zorgt dat je spieren beter werken, zodat je ze extra goed kunt aanspannen. Het werkt namelijk als een opkikker (je wordt er vrolijker van) en als een pijnstiller, zodat je spieren geen pijn doen van het sporten.
Plotseling kan het teveel worden en dan word je wel moe. Dan zorgt datzelfde serotonine ervoor dat je ineens moe bent. Je wordt dan moe in je hele lichaam, terwijl je spieren eigenlijk nog gewoon door kunnen gaan met rennen, springen, sporten of andere leuke dingen.

Pijn is fijn, hebben wetenschappers uitgevonden. Maar alleen als de pijn minder is dan je dacht. Dat zorgt voor een lekker gevoel omdat het allemaal wel meevalt, dankzij serotonine. Je kunt dus een kleine oppepper geven door een beetje pijn te krijgen. Dat kun je testen in het volgende experiment.

Dit heb je nodig:

• jezelf
• een proefpersoon
• papier en pen

Dit moet je doen:

Stap 1: Doe een basismeting. Om te kijken hoe goed je spieren werken, moet je ze eerst testen. Vraag je proefpersoon om de benen op schouderbreedte te zetten en bij iedere kniebuiging te zakken tot de billen net zo hoog zijn als de knieën. Laat je proefpersoon zoveel mogelijk kniebuigingen maken, tot hij of zij echt niet meer kan. Noteer hoeveel het er waren.

Stap 2: Laat je proefpersoon minstens 20 minuten rusten. Het helpt als je proefpersoon een beetje wandelt of met de benen wiebelt om de spieren weer los te maken.

Stap 3: Laat je proefpersoon de oefening opnieuw doen, maar als hij of zij aangeeft dat het bijna niet meer gaat, knijp je even kort met je nagel in allebei de oorlellen! Laat je proefpersoon meteen doorgaan en noteer goed hoeveel kniebuigen hij of zij nog maakt.

Lukt het om er meer te maken?

Dit gebeurt er:

Door de training verzuren je spieren en tegelijk wordt je lichaam moe. Sommige mensen denken dat je eigenlijk nog wel verder kunt als je moe bent. Door in je oorlel te knijpen doe je jezelf een beetje pijn (niet veel!) en dan maken je hersenen doping! Geen zorgen, want je lichaam doet precies wat de bedoeling is. Je lichaam is er op gebouwd om te kunnen vechten of wegrennen als iets je pijn doet.

Elektrische hommels en knetterende truien

Vorige week was er een ontploffing in een huis in Groningen. De brandweer heeft het onderzocht en denkt dat het veroorzaakt werd door de wollen trui van een klussende man. Door wrijving kan een wollen trui vonken maken. Waarschijnlijk was zo'n vonkje genoeg om gassen te laten ontploffen die van isolatieschuim kwamen. De man werd weggeduwd door de ontploffing, maar verschroeide alleen wat haren. De klap was hard genoeg om de ramen eruit te knallen!

Hommels hebben drie manieren om bloemen te vinden waar ze nectar uit drinken: ze ruiken de nectar, ze zien ultraviolette straling van de bloem en ze voelen het electrostatisch veld van de bloem!
Als insecten vliegen, raken ze positief geladen door het flapperen van hun vleugeltjes. Bloemen zijn heel licht negatief geladen, maar dat verandert als er een insect op landt. De bloem wordt dan ook een beetje positief. De geteste hommels hadden bijna allemaal voorkeur voor de negatief geladen bloemen in het testveld van de wetenschappers. Tja, je wil natuurlijk het liefst een bloem waar niet daarnet nog een ander insect van heeft gesnoept!

De twee nieuwsberichten hierboven gaan allebei om statische lading. Zo'n lading kun je gemakkelijk zelf maken door met een ballon of een pvc-buis over je haar of trui te wrijven. Maar dan heb je nog geen vonkje! Met het experiment hieronder kun je de statische lading van een ballon of pvc-buis opslaan in een potje om er later een vonk mee te maken.

Dit heb je nodig:

• plastic beker met deksel
• lijm
• aluminiumfolie
• stevige koperdraad
• ballon of pvc-buis

Dit moet je doen: 
Stap 1: Beplak de binnenkant en de buitenkant van de beker met aluminiumfolie. Laat twee centimeter vrij aan de bovenkant. Vergeet niet om de bodem ook te beplakken!
Stap 2: Maak een gaatje in het deksel waardoor je de koperdraad kunt steken. Zorg dat je draad contact maakt met de bodem en een paar centimeter boven het deksel uitsteekt. Maak van aluminiumfolie een bolletje dat je bovenop de koperdraad doet. Maak de deksel vast op de beker.
Stap 3: Maak je ballon of pvc-buis statisch door ermee over je haar of trui te wrijven. Houd de beker in je hand en breng je geladen ballon of staaf bij het bolletje bovenop. Misschien zie je al een vonkje! Je kunt meerdere keren een lading overbrengen.

in plaats van een bolletje aluminiumfolie, kun je ook je koperdraad buigen

 

Stap 4: Durf je het bolletje bovenop aan te raken terwijl je de beker vasthoudt aan het folie? Let op, want je kunt er een schokje van krijgen!

Zo werkt het:
Door te wrijven, maak je een positieve lading, net als een hommel. Je beker heeft geen lading, maar deelt telkens de lading van je ballon of staaf. Door iedere keer opnieuw je staaf op te laden en de nieuwe lading te delen met je beker, verhoog je de lading in je beker.

Extra tip:
Wil je een grotere lading opslaan? Probeer het dan eens door de statische lading te gebruiken van een oude tv of monitor! Je ziet hiervan een voorbeeld in dit filmpje: http://youtu.be/pAy_pvXkCMc

Lekker ruiken met walviskots!

Zou jij kots van een walvis op je lichaam gebruiken om er lekker van te ruiken? Je denkt vast van niet, maar potviskots (of ambergris) wordt gebruikt in dure parfums, zoals die van Chanel.

In Engeland vond een man tijdens een strandwandeling een stuk rots. Dat is op zich niet bijzonder, maar zijn hond bleef er naar blaffen. Toen de man aan de rots rook, vond hij hem heel erg stinken. Thuisgekomen keek hij op internet en ontdekte dat die stinkende rots waarschijnlijk ambergris is. Als dat zo is, is de drie kilo zware klont ongeveer 130.000 euro waard!

Wetenschappers denken dat potvissen ambergris aanmaken om te zorgen dat de snavels van reuze-inktvissen makkelijker door de darmen gaan. In de parfumindustrie wordt meestal een nagemaakt produkt gebruikt, omdat walviskots niet altijd en overal te krijgen is.

Zelf parfum maken? Dat kan!
Dit heb je nodig:

• een grote beker of schenkkan
• koffiefilters
• schaar
• lekker ruikende, verse bloemen (rozen en lavendel ruiken het sterkst)
• water

Dit moet je doen:

Stap 1: gebruik de schaar om kleine stukjes te maken van de bloemen. Je kunt misschien verse bloemen halen bij de bloemenkraam op de markt, vlak voordat de markt opgeruimd wordt of op zaterdagmiddag als de bloemist gaat sluiten.

Stap 2: Stop een koffiefilter in de grote beker of maatkan en leg er alle blaadjes in. Giet er langzaam water op tot de bloemetjes helemaal onder staan.

Stap 3: Leg een extra koffiefilter op de bloemetjes en laat het geheel een nacht staan.

Stap 4: Knijp het water uit de filters en de bloemetjes en doe het bijvoorbeeld in een flesje. Met een strik erom is het een mooi zelfgemaakt kadootje voor Valentijnsdag...

Zo werkt het:

De geurstoffen van de bloemen zitten in de blaadjes. In de bloemblaadjes zitten cellen en die maak je kapot als je ze knipt. De geurstoffen kunnen dan uit de cellen in het water komen. Als je het water daarna nog even kookt, wordt de geur nog sterker! Dat komt omdat het water wel verdampt, maar de geurstoffen niet.

De één miljoen euro test!

Zou jij wel een miljoen euro willen verdienen? Probeer dan dit experiment eens met iemand. Het is supersimpel, maar niemand kan het.

Dit heb je nodig:

- propje papier (wc-papier)

- lege fles

Dit moet je doen:

Leg de fles op zijn kant op een tafel en leg het propje in de opening van de fles. Wed nu met je proefpersoon om een miljoen euro (of iets anders wat je graag wilt) dat hij of zij het propje niet in de fles kan blazen.

Natuurlijk denkt je proefpersoon dat het hartstikke makkelijk is. Het propje past makkelijk door de opening en er zit niets in de fles, toch?

Maar hoe hard je proefpersoon ook blaast, het propje wil niet in de fles!

Zo werkt het:

De fles is helemaal niet leeg, hij zit al helemaal vol met lucht! Als je er meer lucht naartoe blaast, komt er ook lucht uit. Daardoor valt het propje altijd uit de fles.

Experiment: rietje door een aardappel

De leukste experimenten zijn natuurlijk proefjes die je met weinig materiaal kunt doen. Het experiment hieronder is daar een voorbeeld van.

Dit heb je nodig:

• een rietje (geen buigrietje)
• een aardappel

Dit moet je doen:

Stap 1: Als je een buigrietje hebt, moet je eerst het buigzame stuk eraf knippen. Houd de aardappel aan de zijkant vast, zodat je niet door je vingers steekt. Steek dan het rietje door de aardappel. Lukt het niet? Probeer dan stap 2!

Stap 2: Houd je duim op het rietje en probeer het nog eens...

Zo werkt het:

Het rietje is gemaakt van dun plastic. Het blijft in vorm omdat het overal even dik is en de lucht aan alle kanten even hard drukt. Als je het rietje in de aardappel wil steken, kan aan de bovenkant lucht ontsnappen. Het rietje kan dan naar binnen knikken of vouwen, waardoor hij niet verder in de aardappel gaat.

Als je je duim op het rietje houdt, kan er geen lucht ontsnappen. Wanneer je met het rietje in de aardappel prikt, druk je de lucht in het rietje een beetje in, waardoor de druk omhoog gaat. Die druk zorgt ervoor dat het rietje niet ingedeukt wordt. Een recht rietje gaat makkelijk in de aardappel!