Hoe drinkt een bloem?

Water stroomt naar het laagste punt. Toch? Rivieren stromen niet bergop, maar bergafwaarts. Als je je een gieter schuin houdt, floept het water niet omhoog. Hoe komt het water dan van de grond in een plant? Hoe stroomt het water omhoog in een bloem of in een boom?

Water is bijzonder omdat veel stoffen erin oplossen. Een oplossing is een mengsel van een oplosmiddel zoals water, met een andere stof, zoals suiker. In de grond zitten veel voedingsstoffen voor planten. Het is dus belangrijk dat die stoffen niet alleen in de wortels, maar ook bovenin de plant kunnen komen.

De meeste dieren hebben een hart, dat bloed rondpompt. Het bloed is eigenlijk water, met allerlei stoffen erin. Als je hart stopt, stroomt je bloed niet meer. De voedingsstoffen komen dan niet meer overal in je lichaam en dat zou niet goed zijn!
Planten hebben geen hart dat sap rondpompt. Dus we gaan onderzoeken hoe de stoffen in het water toch helemaal van de wortels in de bloem kunnen komen.

Voor je onderzoek bedenk je een hypothese. Een hypothese is een wetenschappelijk idee, dat je gaat testen met een experiment. Voor dit onderzoek stellen we twee hypotheses:
1. Het water wordt door het steeltje omhoog geduwd
2. Het water verdampt in de bloem, waardoor het omhoog gezogen wordt

1.2.

Dit heb je nodig:

• drie witte bloemen
• drie drinkglazen
• schaar
• kleurstof
• water

Dit moet je doen:

Stap 1:

Doe in alle glazen evenveel water en evenveel druppels kleurstof. Knip de bloemsteeltjes schuin af, zodat ze alle drie even lang zijn en zet in ieder glas een bloem.

Stap 2:

Om te testen of het steeltje het water omhoog duwt, knip je de bloem eraf. Zet het glas met het steeltje op een veilige plek.

Stap 3:

Om te testen of het water door verdamping omhoog gaat, zet je één glas op een warme plek. Bijvoorbeeld voor het raam. Het derde glas zet je op een donkere plek. Bijvoorbeeld in een kast.

Stap 4:

Kijk een paar keer per dag of je al kleurstof in de bloem of bovenop het steeltje ziet verschijnen. Zie je kleurstof in de bloem op de warme plek, maar niet in de bloem op de koude plek? Dan betekent dat dat het water omhoog gezogen wordt door verdamping. Water verdampt namelijk bijna niet als het koud is en daarom groeien planten niet of heel langzaam in de winter. Zie je kleurstof bovenop het steeltje? Dan is er een kracht die het water omhoog duwt in de kleine kanaaltjes van de steel.

We horen graag van je hoe jouw experiment is gegaan. Stuur ons je foto's en/of je verslag om kans te maken op een Mad Science goodybag!

Elektrische hommels en knetterende truien

Vorige week was er een ontploffing in een huis in Groningen. De brandweer heeft het onderzocht en denkt dat het veroorzaakt werd door de wollen trui van een klussende man. Door wrijving kan een wollen trui vonken maken. Waarschijnlijk was zo'n vonkje genoeg om gassen te laten ontploffen die van isolatieschuim kwamen. De man werd weggeduwd door de ontploffing, maar verschroeide alleen wat haren. De klap was hard genoeg om de ramen eruit te knallen!

Hommels hebben drie manieren om bloemen te vinden waar ze nectar uit drinken: ze ruiken de nectar, ze zien ultraviolette straling van de bloem en ze voelen het electrostatisch veld van de bloem!
Als insecten vliegen, raken ze positief geladen door het flapperen van hun vleugeltjes. Bloemen zijn heel licht negatief geladen, maar dat verandert als er een insect op landt. De bloem wordt dan ook een beetje positief. De geteste hommels hadden bijna allemaal voorkeur voor de negatief geladen bloemen in het testveld van de wetenschappers. Tja, je wil natuurlijk het liefst een bloem waar niet daarnet nog een ander insect van heeft gesnoept!

De twee nieuwsberichten hierboven gaan allebei om statische lading. Zo'n lading kun je gemakkelijk zelf maken door met een ballon of een pvc-buis over je haar of trui te wrijven. Maar dan heb je nog geen vonkje! Met het experiment hieronder kun je de statische lading van een ballon of pvc-buis opslaan in een potje om er later een vonk mee te maken.

Dit heb je nodig:

• plastic beker met deksel
• lijm
• aluminiumfolie
• stevige koperdraad
• ballon of pvc-buis

Dit moet je doen: 
Stap 1: Beplak de binnenkant en de buitenkant van de beker met aluminiumfolie. Laat twee centimeter vrij aan de bovenkant. Vergeet niet om de bodem ook te beplakken!
Stap 2: Maak een gaatje in het deksel waardoor je de koperdraad kunt steken. Zorg dat je draad contact maakt met de bodem en een paar centimeter boven het deksel uitsteekt. Maak van aluminiumfolie een bolletje dat je bovenop de koperdraad doet. Maak de deksel vast op de beker.
Stap 3: Maak je ballon of pvc-buis statisch door ermee over je haar of trui te wrijven. Houd de beker in je hand en breng je geladen ballon of staaf bij het bolletje bovenop. Misschien zie je al een vonkje! Je kunt meerdere keren een lading overbrengen.

in plaats van een bolletje aluminiumfolie, kun je ook je koperdraad buigen

 

Stap 4: Durf je het bolletje bovenop aan te raken terwijl je de beker vasthoudt aan het folie? Let op, want je kunt er een schokje van krijgen!

Zo werkt het:
Door te wrijven, maak je een positieve lading, net als een hommel. Je beker heeft geen lading, maar deelt telkens de lading van je ballon of staaf. Door iedere keer opnieuw je staaf op te laden en de nieuwe lading te delen met je beker, verhoog je de lading in je beker.

Extra tip:
Wil je een grotere lading opslaan? Probeer het dan eens door de statische lading te gebruiken van een oude tv of monitor! Je ziet hiervan een voorbeeld in dit filmpje: http://youtu.be/pAy_pvXkCMc