Elektrische hommels en knetterende truien

Vorige week was er een ontploffing in een huis in Groningen. De brandweer heeft het onderzocht en denkt dat het veroorzaakt werd door de wollen trui van een klussende man. Door wrijving kan een wollen trui vonken maken. Waarschijnlijk was zo'n vonkje genoeg om gassen te laten ontploffen die van isolatieschuim kwamen. De man werd weggeduwd door de ontploffing, maar verschroeide alleen wat haren. De klap was hard genoeg om de ramen eruit te knallen!

Hommels hebben drie manieren om bloemen te vinden waar ze nectar uit drinken: ze ruiken de nectar, ze zien ultraviolette straling van de bloem en ze voelen het electrostatisch veld van de bloem!
Als insecten vliegen, raken ze positief geladen door het flapperen van hun vleugeltjes. Bloemen zijn heel licht negatief geladen, maar dat verandert als er een insect op landt. De bloem wordt dan ook een beetje positief. De geteste hommels hadden bijna allemaal voorkeur voor de negatief geladen bloemen in het testveld van de wetenschappers. Tja, je wil natuurlijk het liefst een bloem waar niet daarnet nog een ander insect van heeft gesnoept!

De twee nieuwsberichten hierboven gaan allebei om statische lading. Zo'n lading kun je gemakkelijk zelf maken door met een ballon of een pvc-buis over je haar of trui te wrijven. Maar dan heb je nog geen vonkje! Met het experiment hieronder kun je de statische lading van een ballon of pvc-buis opslaan in een potje om er later een vonk mee te maken.

Dit heb je nodig:

• plastic beker met deksel
• lijm
• aluminiumfolie
• stevige koperdraad
• ballon of pvc-buis

Dit moet je doen: 
Stap 1: Beplak de binnenkant en de buitenkant van de beker met aluminiumfolie. Laat twee centimeter vrij aan de bovenkant. Vergeet niet om de bodem ook te beplakken!
Stap 2: Maak een gaatje in het deksel waardoor je de koperdraad kunt steken. Zorg dat je draad contact maakt met de bodem en een paar centimeter boven het deksel uitsteekt. Maak van aluminiumfolie een bolletje dat je bovenop de koperdraad doet. Maak de deksel vast op de beker.
Stap 3: Maak je ballon of pvc-buis statisch door ermee over je haar of trui te wrijven. Houd de beker in je hand en breng je geladen ballon of staaf bij het bolletje bovenop. Misschien zie je al een vonkje! Je kunt meerdere keren een lading overbrengen.

in plaats van een bolletje aluminiumfolie, kun je ook je koperdraad buigen

 

Stap 4: Durf je het bolletje bovenop aan te raken terwijl je de beker vasthoudt aan het folie? Let op, want je kunt er een schokje van krijgen!

Zo werkt het:
Door te wrijven, maak je een positieve lading, net als een hommel. Je beker heeft geen lading, maar deelt telkens de lading van je ballon of staaf. Door iedere keer opnieuw je staaf op te laden en de nieuwe lading te delen met je beker, verhoog je de lading in je beker.

Extra tip:
Wil je een grotere lading opslaan? Probeer het dan eens door de statische lading te gebruiken van een oude tv of monitor! Je ziet hiervan een voorbeeld in dit filmpje: http://youtu.be/pAy_pvXkCMc

Je eigen winterse kerstballen!

Hebben jullie de kerstboom opgezet? Duizenden gezinnen zetten ieder jaar een kerstboom zodra Sinterklaas weer naar Spanje vertrokken is. De traditie van een versierde boom is al heel oud en heeft er mee te maken dat de boom groen blijft tijdens de winter. Als alle bomen hun bladeren verliezen, houden naaldbomen hun groene kleur en dat gaf mensen heel lang geleden de hoop dat ooit de zon weer terug zou komen.

geen dennebomen, maar sparren!

De eerste kerstbomen werden in Tsjechië gebruikt door de adel. Zij versierden de takken van naaldbomen met slingers en snoep en hingen die in de luchters aan het plafond. Later hingen ze zelfs hele bomen aan het plafond! Daarna werd het gebruik overgenomen door adel in Frankrijk en al snel was het populair door heel Europa. Omdat niet iedereen een plafond heeft dat hoog genoeg is om een boom aan te hangen, zetten de meeste mensen hem gewoon op de grond.

Kerstballen stammen af van 'heksenbollen'. Dat zijn glanzende bollen van glas, die de duistere magische krachten van heksen zouden weerkaatsen. Tegenwoordig zijn ze vooral mooi als versiering van een kerstboom vol met lichtjes, want dan spiegelen ze zo mooi.

Hieronder lees je hoe je je eigen kerstballen kunt maken!
Dit heb je nodig:

• ballonnen (waterballonnen, als je ze over hebt van de zomer)
• water
• verschillende kleurstoffen

Dit moet je doen:

Stap 1: 

Doe een paar druppels kleurstof in iedere ballon die je gaat vullen. Vul de ballon nu verder met water en maak hem goed dicht.

Stap 2: Leg je ballonnen de hele nacht in de vriezer of, als het vriest, gewoon buiten in de tuin. De volgende dag knip je de ballon open en is je kerstbal klaar!

Experiment: Electro-actief slijm!

We krijgen vaak vragen over slijm: Hoe kun je slijm maken? Wat kun je ermee?
Met het volgende experiment maak je slijm dat elektro-actief is. Electroactiviteit betekent in dit geval dat het reageert op statische elektriciteit.

Dit heb je nodig:

• 3/4 kopje maizena (175 ml)
• 2 kopjes olie (475 ml)
• ballon
• schenkkan
• bakje om in te schenken
• koelkast

Dit moet je doen:

Stap 1: Meng de olie met de maizena in een kan. Roer het goed door en zet het even in de koelkast tot het koud is.

Stap 2: Blaas de ballon op en geef hem een statische lading door ermee over je haar of kleding te wrijven.

Stap 3: Haal het mengsel uit de koelkast en roer het nog even door. Giet het langzaam over in het bakje.

Stap 4: Houd de opgeladen ballon bij het slijm

Dit gebeurt er:

Het slijm kan gewoon stromen, maar als de ballon in de buurt komt, stopt het! De electrostatische lading 'verbindt' de moleculen in het slijm. Je kunt zelfs stukjes laten afbreken door met de ballon in de buurt van de straal te wiebelen.