Goedkope speakerstandaard voor je telefoon!

Heb jij zo'n nieuwerwetse telefoon die ook muziek en filmpjes kan afspelen? Dan heb je vast wel gemerkt dat je niet altijd goed geluid hebt. Als je een filmpje aan iemand anders wil laten zien, moet je je telefoon ook de hele tijd vasthouden...

Je hoeft geen dure speakerset te kopen of een standaard voor je telefoon. Je kunt het zelf bouwen!

Dit heb je nodig:

• je telefoon (kan ook met je mp3-speler, iPod, enz.)
• een grote kom (mengkom, soepbord) of flinke papieren beker, bijvoorbeeld van een medium milkshake
• een schaar
• plakband

Dit moet je doen als je een kom gebruikt:

Selecteer je favoriete muziek of filmpje op je toestel. Leg je toestel met de speakerkant in de kom. Hoor je verschil met de muziek zonder kom?

Dit moet je doen als je een beker gebruikt:

Knip de onderkant van de beker eraf. Zorg dat je er niet teveel vanaf haalt. Druk de beker plat en houd je duim langs de afgeknipte rand. Knip nu van je duim (niet je duim eraf knippen!) naar het hoekje aan de andere kant. Je hebt nu een mooie schuine rand geknipt. Maak je apparaat met plakband vast aan de beker en zet je muziek aan. Je hebt nu een draagbare versterker-standaard gemaakt!

Zo werkt het:

Je hebt vast gemerkt dat het geluid harder klinkt als je het toestel in de kom legt, of de afgeknipte beker gebruikt. Dat komt doordat geluid als een golf beweegt. Een golf die tegen de lucht duwt. Door de kom wordt het geluid weer teruggekaatst naar de opening van de kom - naar jou dus! De beker werkt hetzelfde als een trompet of megafoon. Die toeter geeft de geluidsgolven meer kracht voordat ze er uit komen. 

Eet jij scheten? Experiment: gas uit gist

Je hebt vast geleerd dat scheten vies zijn. Misschien weet je zelfs dat het gas van de scheten gemaakt wordt door bacteriën en gisten in je darmen. Bacteriën en gisten zijn ééncellige organismen die allerlei stofjes kunnen omzetten. Ze veranderen bijvoorbeeld zetmeel in suiker en daarbij maken ze ook gas. Soms is dat handig. Als je een brood gaat bakken, bijvoorbeeld. Je gaat natuurlijk geen scheten laten in het deeg, maar gistcellen doen dat wel. Gistcellen zijn groter dan bacteriën en worden gebruikt om brood luchtig te maken.

Op deze link lees je hoe je zelf een brood kunt bakken: HOE BAK IK EEN BROOD?

Er staat ook in het recept dat je gist moet toevoegen. Daar kun je een experimentje mee doen, om te zien hoe goed het werkt.

Dit heb je nodig:

• warm water
• een glas
• twee theelepels gist (vers van de bakker)
• twee theelepels suiker

Dit moet je doen:

Vul het glas voor de helft met warm water en roer de suiker en de gist goed door elkaar. De gistcellen kunnen dan goed bij de suiker-moleculen en zullen die gaan 'opeten'.

Dit gebeurt er:

De gistcellen eten de suiker op en er treedt een chemische reactie op. Daarbij wordt suiker veranderd in alcohol (ethanol) en CO2 (koolstofdioxide, koolzuurgas). Eerst lost het gas op in het water, maar als er teveel van is, vormt het belletjes. Die belletjes blijven vastzitten in de gluten (eiwitten van het graan) en vormen op die manier een soort schuim. Met één gram suiker kun je ongeveer een limonadeglas vullen met gas...

Experiment: Bedrieg je zintuigen!

Vaak zeggen mensen dat ze iets pas geloven als ze het zelf zien. Maar dat betekent niet dat alles wat je ziet, echt is! Probeer maar eens naar het begin van een regenboog te lopen...
Met de volgende experimentjes laat je zien dat je behalve je ogen ook je gevoel, je oren, je neus en je mond niet altijd moet vertrouwen.

Experiment 1: je ogen
Dit heb je nodig:
- groot drinkglas
- water
- potlood

Dit moet je doen:
Vul het glas voor de helft met water en zet het potlood erin. Kijk van verschillende kanten naar het potlood. Ziet het er altijd hetzelfde uit?

Experiment 2: je gevoel
Dit heb je nodig:
- passer, punttang of twee scherpe potloden
- een proefpersoon
- een blinddoek

niet te hard prikken!

Dit moet je doen:
Stap 1: 
Doe de blinddoek om bij je proefpersoon en controleer of deze goed zit. Laat de proefpersoon zijn hand op tafel leggen, met de handpalm omhoog. Je gaat zachtjes in zijn vingers en hand prikken: soms met de punten dicht bij elkaar, soms wat verder uit elkaar en telkens op een andere plek. Vraag aan je proefpersoon of je prikt met twee of met één punt. Heeft je proefpersoon het altijd goed?
Stap 2:
Je proefpersoon mag de blinddoek afdoen, maar je gaat nu prikken in zijn of haar blote rug. Net als op de hand prik je telkens met twee punten, soms dicht bij elkaar, soms verder uit elkaar, maar telkens op een andere plek. Kan je proefpersoon het nog steeds even goed raden?

Experiment 3: je mond en neus
Dit heb je nodig:
- verschillende soorten limonade (zonder prik)
- appelsap
- melk
- water
- een proefpersoon
- een blinddoek

Dit moet je doen:
Doe de blinddoek om bij je proefpersoon en controleer of deze goed zit. Laat de proefpersoon zijn neus dichtknijpen zo lang het experiment duurt. Laat de proefpersoon proeven van alle drankjes en raden wat het is. Kan je proefpersoon alles raden?

Experiment 4: je oren
Dit heb je nodig:
- een proefpersoon
- een kookwekker

Dit moet je doen:
Je proefpersoon gaat de kookwekker zoeken met één vinger in zijn oor.
Laat de proefpersoon buiten de kamer wachten en zoek een goede verstopplek voor de kookwekker. Zet de kookwekker op drie minuten en zorg dat je proefpersoon hem niet meteen kan zien. Laat je proefpersoon één vinger in een oor steken voordat hij binnenkomt. Kan hij de kookwekker vinden voordat die af gaat?


De uitleg:
1: Licht gaat net iets langzamer door water en glas dan door lucht. Daardoor komt het er niet helemaal recht uit en lijkt het alsof het potlood gebroken is door het water en dikker door het bolle glas. Je kunt je ogen dus niet altijd vertrouwen!
2: Je voelt aanraking op je huid doordat zenuwen signalen aan je hersenen sturen. In je vingertoppen zitten meer zenuw-uiteinden bij elkaar dan in je handpalm en op je rug zitten ze soms wel vier centimeter uit elkaar! Daarom denkt je proefpersoon soms dat je maar met één punt prikt. Je kunt je gevoel dus niet altijd vertrouwen!
3: De smaakpapillen op je tong vertellen je hersenen alleen de smaken zoet, zuur, zout en bitter (wetenschappers hebben inmiddels ook papillen gevonden voor de smaken 'hartig' en 'metaal-achtig'!), de aroma's die een smaak compleet maken, komen vooral binnen door je neus. Als je die niet gebruikt, proef je dus veel minder. Je kunt zelfs je smaak niet vertrouwen!
4: Met twee oren hoor je in 'stereo' (van twee kanten). Je hersenen krijgen dan genoeg signalen binnen om te bepalen waar een geluid vandaan komt. Met één oor krijgen je hersenen te weinig informatie. Daarom kan een proefpersoon vlak bij een kookwekker staan en toch in de verkeerde richting zoeken. Je gelooft je oren niet!

Experiment: kweekjes maken!

In de herfst vind je overal bladeren op de grond, het is vochtig en koud. Ideale omstandigheden voor paddestoelen!

Paddestoelen zijn eigenlijk vruchten van schimmel. De schimmel verspreid zich met draden onder de grond en leeft van stoffen die van dode of zieke planten en dieren komen. De paddestoelen ruimen op die manier een hoop op!

Paddestoelen verspreiden zich met sporen. Dat zijn een soort zaadjes die gevormd worden tussen de plaatjes, die onder de hoed van de paddestoel zitten. Met de experimentjes hieronder ga je zelf kweekjes maken!

Dit heb je nodig:

• paddestoel
• mesje
• volwassene
• papier
• groot glas of een droge, schone pot

Dit moet je doen:

Stap 1:

Zoek op een droge, zonnige dag een goede paddestoel. Eén met plaatjes aan de onderkant. Draag bij het plukken handschoenen of was je handen meteen, want sommige paddestoelen kunnen giftig zijn! Laat een volwassene de hoed van de steel snijden met het mesje.

Stap 2:

Leg de afgesneden hoed met de plaatjes naar beneden op het papier en zet het glas of de pot er overheen. Dan droogt de paddestoel niet uit. Laat dit een paar dagen staan.
Stap 3:
Haal je glas van de paddestoel af en til voorzichtig de hoed op. Als het goed is zie je de sporen op het papier liggen, precies op de plaats waar ze in de plaatjes zaten.

De sporen zou je kunnen gebruiken om je eigen paddestoelen te kweken. Daarvoor heb je dan substraat nodig, een mengsel van voedingsstoffen waarop de paddestoel kan groeien. Je zou het zelf kunnen maken van rottend stro, maar je kunt het ook vinden op internet of bij een champignonkweker. Wist je dat champignons 200 jaar geleden gekweekt werden op paardenmest?

Een paddestoel is de vrucht van een schimmel. Die schimmels zijn bijna overal! Ze hebben alleen de goede omstandigheden nodig om te kunnen groeien....

Dit heb je nodig:

• brood, aardappels, koffiedik of koffiepads, theezakjes, fruit, bladeren, yoghurt, kaas
• plantenspuit met water
• plasticfolie
• verschillende schaaltjes of bakjes
• vergrootglas (optie)

Dit moet je doen:

Stap 1:

Doe in ieder schaaltje één soort voeding. Laat de schaaltjes één uur staan en besproei ze licht met de plantenspuit. Doe er dan plasticfolie overheen.

Stap 2:

Observeer de schaaltjes en let op wat voor soort haren erop komen.

Dit gebeurt er:

De haren zijn eigenlijk sporendragers, net als de paddestoelen. Met een vergrootglas kun je de verschillende vormen zien. De sporen zijn heel licht en verspreiden zich net als stofdeeltjes door de lucht. Op die manier verspreiden schimmels en paddestoelen zich gemakkelijk overal naartoe.

Extra:

Maakt het verschil of je kweekjes in het licht of in het donker staan?

Maakt het verschil of je kweekjes boven de verwarming of in de schuur staan?

Welk kweekje groeit het snelst?

Een microbiologische computer?

Wetenschappers zijn weer een stapje dichterbij biologische computers gekomen! Door de ontdekking van 'stroomdraad-bacteriën' in Aarhus, Denemarken. Dat is niet de echte naam, want die moeten ze nog verzinnen. De bacteriën werken wel als een soort stroomdraad: ze groeien in kleine draadjes van een paar centimeter en ze hebben net als echte stroomdraad een isolerend laagje.

De bacteriën in de modder. De elektronen gaan door de buisjes net onder het buitenste laagje: de rode puntjes geven de buisjes aan.

Wat is nou het nut van de stroom die ze maken? Wetenschappers hebben het antwoord: de bacterie is van de soort Desulfobulbus en leeft van zuurstof en waterstofsulfide. Op de zeebodem vinden ze genoeg waterstofsulfide, maar weinig zuurstof. In ondiep water is het net andersom. Daarom vormen de bacteriën lange kettingen om elektronen van de bodem naar boven te brengen. Eigenlijk is er één kant van de ketting die 'ademt' en één kant die voedsel verzamelt. Zo kan de hele kabel blijven leven.

Eerder dit jaar hebben wetenschappers bacteriën ingezet om kleine magneetjes te maken, die kunnen werken als een harde schijf in een computer. Ook zijn er bacteriën 'geprogrammeerd' om nulletjes en ééntjes te zijn, net als de bits in computertaal. Door het DNA van de de bacterie aan te passen, kunnen wetenschappers een bacterie groen of rood licht laten geven.

Al dat programmeren van levende dingen is best moeilijk: wetenschappers moeten dan eerst een stukje DNA in een virus stoppen. Op dat stukje DNA staat de informatie die ze aan de bacterie willen geven, maar ook hoe die informatie gelezen moet worden.
Er zit wel toekomst in het programmeren van bacteriën! Als je daar iets mee zou willen doen, ga je dan microbiologie of informatica studeren?

Herfstexperiment: bouw zelf een weerstation

In dit experiment ga je twee verschillende soorten wetenschap gebruiken: biologie (de studie van levende dingen) en meteorologie (de studie van het weer).

Op dit moment schijnt de zon niet meer zo fel, de bladeren verkleuren en vallen van de bomen en er komt regen, heel veel regen. Het begin van deze herfst is nog vrij warm en droog, maar je wil natuurlijk weten wanneer er regen komt, zodat je op tijd je paraplu of regenjas mee kunt nemen. Om dat te voorspellen hoef je alleen even naar het bos te gaan.

Dit heb je nodig:

• Dennenappels

Dit moet je doen:
Stap 1:
Zet of leg je dennenappels buiten op een plankje waar je ze kunt zien. Je kunt ze ook ophangen aan een draadje voor het raam, vastplakken met kneedgum of vastspijkeren. Dan waaien ze niet weg.

Stap 2:
Hou je dennenappels in de gaten. Zijn de schubben dicht, dan heb je binnenkort je regenjas of paraplu nodig. Zijn ze open? Dan kun je ervan uitgaan dat het droog blijft!

Zo werkt het:
Dennenappels zijn de vruchten van, je raadt het al, dennebomen. Daarin zitten de zaden van de boom en die moeten zover mogelijk verspreid worden. De dennenappel is zo geëvolueerd dat hij rekening houdt met het weer. Op een natte dag kunnen de zaden niet zo ver komen en dan zouden de nieuwe boompjes in de schaduw van de grote boom staan. Daarom blijven de schubben dicht als er regen komt. Op een droge dag kunnen de zaden verder komen, dus gaan de schubben open.

Experiment: Alle kleuren van een blad

Vraag: Waarom veranderen bladeren van kleur in de herfst?

Antwoord: Omdat er minder licht op schijnt.

Je weet misschien dat er bladgroen in bladeren zit. Dat zorgt ervoor dat de boom suiker kan maken met zonlicht en CO2 (koolstofdioxide). Het bladgroen verdwijnt uit het blad als er minder zonlicht is. Als er alleen maar bladgroen in bladeren zou zitten, zou je verwachten dat ze in de herfst en winter doorzichtig worden. Waarom krijgen ze dan andere kleuren als er minder licht op schijnt? Er moeten dus al andere kleuren in die bladeren zitten. Met het experiment hieronder ga je uitvinden welke kleuren dat zijn.

Dit heb je nodig:

• een pan
• heet water (uit de kraan)
• potjes met deksel
• bladeren (van verschillende bomen of planten)
• alcohol
• koffiefilters (wit)

Dit moet je doen:

Stap 1:

Knip of scheur de blaadjes in kleine stukjes. Hoe kleiner, hoe beter. Doe de snippers van twee grote bladeren (of even veel van kleine blaadjes) in één potje. Gebruik de blaadjes van één plant per potje.

Giet alcohol in de potjes met bladsnippers. Doe er net genoeg in, zodat ze helemaal onder staan. Leg op ieder potje een dekseltje, je hoeft ze niet aan te draaien.

Stap 2:

Doe een paar centimeter heet water uit de kraan in de pan en zet de potjes erin. Schud regelmatig een beetje met de potjes of roer erin, zodat de kleurstoffen goed oplossen in de alcohol. Als het water afkoelt, ververs je het met heet water. Hoe donkerder de alcohol wordt, hoe beter je experiment zal gaan!

Stap 3:

Haal de potjes uit de pan en zet ze op een plaats waar je ze goed kunt observeren. Knip of scheur lange stroken van de koffiefilters en hang deze met één kant in de alcohol-oplossing en met de andere kant over de rand van het potje. Laat ze staan tot de kleuren goed gescheiden zijn.

Zo werkt het:

De techniek van dit experiment is 'chromatografie'.  Daarmee kun je uitzoeken welke stoffen in een mengsel zitten, doordat sommige stoffen grote moleculen hebben en andere juist kleine moleculen (moleculen zijn de kleinste deeltjes van een stof). De alcohol maakt de cellen van de blaadjes kapot, zodat de kleurstof eruit kan. De verschillende kleurstoffen in het blad zijn: chlorofyl (bladgroen), anthocyaan (rood), carotenoïde (geel) en tannine (bruin). Een blad heeft de kleur van de stof die er het meest inzit, of een combinatie daarvan.

Op je filterpapier zie je vlekken van de kleurstoffen. Hoe donkerder of feller de vlek, des te meer kleurstof zit erin. De bovenste kleur heeft de kleinste moleculen, die gemakkelijk door het filterpapier omhoog trekken en de onderste heeft grote, zware moleculen.

Extra tips:

Probeer het ook eens met spinazie (vers of diepvries)!

Bewaar je chromatogram (filterpapier) en droog het. Je kunt het dan vergelijken met lentebladeren en zomerbladeren om het verschil te onderzoeken!